Σταθερές εικόνες ενός πλοίου που ταξιδεύει, τα πρόσωπα της Λίζα και του συζύγου της Γουόλτερ. Είναι Γερμανίδα αλλά έλλειψε πολλά χρόνια στην Αμερική, όπου παντρεύτηκε και τώρα επιστρέφει. Η Λίζα διακρίνει μιαν άλλη γυναίκα, αναγνωρίζει τη Μάρτα και ταράζεται. Με κλειστά μάτια θυμάται το παρελθόν (πάντα ακίνητες φωτογραφίες), τραγικές εικόνες από το στρατόπεδο συγκεντρώσεως του Άουσβιτς. Πάλι στο παρόν, η Λίζα ομολογεί στο σύζυγό της ότι δεν ήταν κρατούμενη στο στρατόπεδο, όπως του είχε πει, αλλά διοικητική υπάλληλος. Η Μάρτα ήταν κρατούμενη. «Δεν έβλαψα κανένα και η Μάρτα μου χρωστάει τη ζωή της». Δεύτερη επιστροφή στο παρελθόν: αφήγηση της Λίζας στο σύζυγο. Η άφιξη των αιχμαλώτων. Η Λίζα διαλέγει τη Μάρτα για βοηθό της, η οποία αναλαμβάνει την αποθήκη των αντικειμένων, που αφαιρέθηκαν από τους κρατουμένους. Η Μάρτα στην αποθήκη με τον Ταντέους, επίσης φυλακισμένο και μνηστήρα της. Η Λίζα εξηγεί πως τον είχε φέρει για να την ανακουφίσει. Ο διοι-κητής του στρατοπέδου αναζητεί τη Μάρτα στο υπνωτήριο για αιτία που αγνοεί η Λίζα. Ζητάει ειδική άδεια και την επισκέπτεται στη φυλακή των μελλοθανάτων. Πάλι στο παρόν, η Λίζα παρακολουθεί τη Μάρτα με εντεινόμενη ανησυχία. Τρίτη επιστροφή στο παρελθόν….
Η επιβάτιδα, η τελευταία ταινία του Μουνκ, έμεινε ημιτελής γιατί ο σκηνοθέτης σκοτώθηκε σε αυτοκινητικό δυστύχημα. Ο βοηθός του, Βίτολντ Λέσιεβιτς, έδωσε την τρέχουσα μορφή της χρησιμοποιώντας ακίνητες φωτογραφίες, για να καλύψει τις σκηνές που δεν είχαν γυριστεί. Πρόσθεσε στην αρχή ένα σχόλιο, τηρώντας αυστηρά την αρχιτεκτονική που είχε σχεδιάσει ο Μουνκ. Παρότι, η ημιτελής Επιβάτιδα θεωρείται μια από τις πιο συγκλονιστικές ταινίες για τα στρατόπεδα συγκεντρώσεως. Στηρίζεται σε μια δομή με τρεις αναδρομές στο παρελθόν, που η κάθε μια τους μεταβάλλει ή διαψεύδει την προηγούμενη. Επί πλέον είναι η μόνη ταινία για τα στρατόπεδα συγκεντρώσεως, όπου το υποκείμενο ήταν θύτης και όχι θύμα. Η παράξενη αυτή δομή δημιουργεί μια ιδιαίτερη διάσταση στο φιλμ. Το ταραγμένο παρελθόν παίρνει συνταρακτική ενάργεια και ένταση, μέσα από τις τρεις αναδρομές. Ανάμεσα στη δήμιο και στο θύμα γεννιούνται σχέσεις εξουσιασμού, εκβιασμού, εξάρτησης και επιθυμίας, που συντρίβονται από την καθαρότητα και την απόφαση του θύματος. Ο Μουνκ μας οδηγεί στο ηθικό πεδίο, στην πάλη του Καλού και του Κακού στο εσωτερικό του ανθρώπου και στην ανάγκη να θυμόμαστε, για να μην επαναλαμβάνεται ες αεί το μαρτύριο των αθώων.
Η ΜΕΓΑΛΗ ΠΟΛΩΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ
ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΟΝ ΠΟΛΩΝΙΚΟ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟ
Η ΕΤ1 μέσα από την «Κινηματογραφική Λέσχη» παρουσιάζει ένα χαρακτηριστικό απάνθισμα κορυφαίων ταινιών της Πολωνικής Σχολής: Στάχτες και διαμάντια (1958) του Άντρζεϊ Βάιντα, Νυχτερινό τρένο (1959) του Γέρζι Καβαλέροβιτς, Η επιβάτιδα (1961) του , Το χειρόγραφο που βρέθηκε στη Σαραγόσα (1964) του Βόιτσιεχ Χας και Το μαχαίρι στο νερό (1962) του Ρόμαν Πολάνσκι.
Η Πολωνία είναι μια χώρα τυραννισμένη από συνεχείς εισβολές και κατακτήσεις των ισχυρών γειτόνων της επί πολλούς αιώνες, ανέπτυξε όμως (ή ίσως και εξ αιτίας αυτού) μια λαμπρή πολιτιστική παράδοση στη λογοτεχνία και στο θέατρο. Δεν είναι έτσι καθόλου παράξενο ότι κατά τη δεκαετία του ’50 και αργότερα, παρουσίασε μια πλειάδα σπουδαίων κινηματογραφιστών, που θεμελίωσαν τη Μεγάλη Πολωνική Σχολή. Ακόμα και όταν η χώρα μπήκε σε νέες, οξύτατες πολιτικές περιπέτειες και η κινηματογραφική παραγωγή της τραυματίστηκε, Πολωνοί σκηνοθέτες και τεχνικοί μετανάστευσαν και αιμοδότησαν το παγκόσμιο σινεμά.
Ο Άντρζεϊ Βάιντα άνοιξε, κατά κάποιον τρόπο, την αυλαία, με την ταινία Μια γενιά (1954) δημιουργώντας μια εξαιρετική τριλογία μαζί με τις κατοπινές Κανάλ (1957) και Στάχτες και διαμάντια (1958). Μια δύναμη, ευαισθησία και ύφος, που συνδύαζε τον πικρό ρομαντισμό της παράδοσης με τον οδυνηρό προβληματισμό για τα τρομερά χρόνια του πολέμου, της γερμανικής κατοχής και της πολωνικής αντίστασης, όπως και για τις νέες πληγές των αδελφοκτόνων μεταπολεμικών συγκρούσεων. Στην ίδια
γραμμή κινήθηκαν οι και Γέρζι Καβαλέροβιτς ενώ ο Βόιτσιεχ Χας φώτισε τους λαβυρίνθους των μηχανισμών στην ανθρώπινη συνείδηση, τη φαντασία και την ανέλιξη του χρόνου. Λίγο αργότερα, ήρθαν ο Ρόμαν Πολάνσκι και ο Γέρζι Σκολιμόφσκι.
ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΗ ΛΕΣΧΗ
Προλογίζει ο Γιάννης Μπακογιαννόπουλος
Παίζουν: Αλεξάνδρα Σλάσκα, Άννα Τσιεπιελέφσκα, Γιάνους Μπλιτζίνσκι, Ιρένα Μάλκιεβιτς
