Αναζήτηση
Το εμβληματικό έργο του Σοφοκλή τοποθετείται στη Θήβα, αμέσως μετά τις συνέπειες ενός εμφυλίου πολέμου. Ο Κρέων, ως νέος άρχοντας της πόλης, διατάζει να μην ταφεί ο Πολυνείκης, εφόσον εκείνος ηγήθηκε της εξέγερσης κατά της Θήβας.
Η απόφαση αυτή υπογραμμίζει την πεποίθηση του Κρέοντα ότι η αφοσίωση στο κράτος είναι ύψιστης σημασίας και ότι η προδοσία πρέπει να τιμωρείται αυστηρά, ώστε να διατηρείται η κοινωνική σταθερότητα. Οι πράξεις του μπορούν να θεωρηθούν δικαιολογημένες, αν τις δει κανείς υπό το πρίσμα της πραγματιστικής διακυβέρνησης και της ανάγκης διατήρησης της πολιτειακής τάξης.
Απέναντί του στέκεται η Αντιγόνη, η αρχετυπική μορφή που αντιστέκεται στην εξουσία του βασιλιά και προτάσσει τις δικές της ιδέες για το τι πρέπει να συμβεί. Η σύγκρουση των δύο κόσμων θέτει τα κρίσιμα ερωτήματα του έργου: πού βρίσκονται τα όρια ανάμεσα στην ηθική ευθύνη και την πολιτική εξουσία και πώς εξασφαλίζεται άραγε η διαρκής δημοκρατία.
Βαθιά πολιτικό κείμενο, η Αντιγόνη πραγματεύεται τη διαφορά ανάμεσα στο άτομο και τον πολίτη, τα όρια της προσωπικής βούλησης μέσα σε μια οργανωμένη κοινωνία, αλλά και την ταυτότητα μιας λειτουργικής δημοκρατίας.
Η Αντιγόνη του Σοφοκλή, σε σκηνοθεσία του Ούλριχ Ράσε, ανοίγει το επετειακό πρόγραμμα του Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου στην Επίδαυρο, σε συμπαραγωγή με το Εθνικό Θέατρο. Η παράσταση παρουσιάζεται σε παγκόσμια πρεμιέρα, στην αξεπέραστη μετάφραση του Νίκου Παναγιωτόπουλου, με έναν λαμπερό θίασο Ελλήνων ηθοποιών, αποκλειστικά στο αργολικό θέατρο και κατ' εξαίρεση για τρεις μέρες, την Παρασκευή 27, το Σάββατο 28 και την Κυριακή 29 Ιουνίου 2025.
Ο Ούλριχ Ράσε, ένας από τους πιο συναρπαστικούς Γερμανούς σκηνοθέτες, επιστρέφει σκηνοθετικά στην Επίδαυρο τρία χρόνια μετά τον καθηλωτικό Αγαμέμνονα του Αισχύλου, που παρουσιάστηκε σε συμπαραγωγή με το Residenztheater του Μονάχου. Ήταν μια παράσταση ανεξίτηλα γραμμένη στη μνήμη όσων την παρακολούθησαν, λόγω του εκστατικού παλμού των ερμηνευτών, καθώς βάδιζαν αέναα πάνω στην τεράστια μηχανοκίνητη περιστρεφόμενη σκηνή, με ζωντανή μουσική υπόκρουση, στοιχεία που διατρέχουν τις σκηνοθεσίες του.
Στην Αντιγόνη ο Ράσε εξελίσσει την ανατρεπτική σκηνική του γλώσσα. Αναδεικνύοντας την αρχετυπική μορφή της ηρωίδας, ο Γερμανός σκηνοθέτης διατυπώνει κρίσιμα ερωτήματα για τη σύγκρουσή της με τον Κρέοντα, τον οποίο όμως αντιμετωπίζει όχι ως αυταρχική φιγούρα, αλλά ως γνήσιο προστάτη των συμφερόντων του Κράτους, άρα και του δημοκρατικού πολιτεύματος.
Έχοντας αναμετρηθεί στο πρόσφατο παρελθόν με το αρχαίο δράμα σε μεγάλα ευρωπαϊκά θέατρα και στην Επίδαυρο (Επτά επί Θήβας, Αντιγόνη 2017, Πέρσες 2018, Βάκχες και Ηλέκτρα 2019, Οιδίποδας 2020, Αγαμέμνονας 2022), ο σκηνοθέτης παρουσιάζει την Αντιγόνη με λαμπρό θίασο, 10μελή χορό ταλαντούχων νέων ερμηνευτών και τέσσερις μουσικούς επί σκηνής, εισάγοντας για άλλη μια φορά το κοινό της Επιδαύρου στον πρωτοποριακό δραματουργικό του κόσμο.
Σημείωμα του σκηνοθέτη: «Πάντοτε ονειρευόμουν να ανεβάσω στην Επίδαυρο την Αντιγόνη του Σοφοκλή. Ίσως ακουστεί κάπως παράξενο, αλλά η επιλογή μου δεν είχε να κάνει τόσο με τον χαρακτήρα της ίδιας της Αντιγόνης όσο με τη φιγούρα του βασιλιά Κρέοντα. Η Αντιγόνη, όπως γνωρίζουμε, είναι η ηρωίδα του έργου. Αντιστέκεται στην αυταρχική εξουσία του βασιλιά. Προτάσσει τις δικές της ιδέες για το τι πρέπει να συμβεί. Η δύναμη και η αντίστασή της απέναντι στην εξουσία είναι αξιοθαύμαστες.
Αλλά μήπως δεν ζούμε σήμερα σε μια κοινωνία όπου είναι πανεύκολο για όλους να παριστάνουν τις ηρωίδες ή τους ήρωες, να μιλούν και να πράττουν με τα δικά τους μέτρα και σταθμά; Μήπως πολλές φορές ξεχνάμε ότι αποστολή του Κρέοντα ως βασιλιά είναι να υπερασπίζεται το κράτος και τους νόμους; Πιστεύω ότι είναι σημαντικό να ρίξουμε μια ματιά στον βασιλιά και στα επιχειρήματά του, που διατυπώνονται τόσο εύστοχα από τον Σοφοκλή στην τραγωδία.
Όπως ξέρουν καλά οι Έλληνες, η δημοκρατία είναι μια κατάκτηση που σφυρηλατήθηκε μέσα στους αιώνες, θεμελιωμένη σε ατομικές ελευθερίες αλλά και υποχρεώσεις. Στην Αντιγόνη, ο Κρέων είναι εκείνος που υπερασπίζεται αυτό το πολίτευμα. Έστω κι αν τελικά ακολουθεί εσφαλμένη πορεία, έστω κι αν αποδεικνύεται ανίκανος να σταθεί στο ύψος των περιστάσεων που επιτάσσει η λειτουργία ενός τέτοιου πολιτεύματος, αξίζει τον κόπο να εξετάσουμε πιο προσεκτικά τα επιχειρήματα του Σοφοκλή εστιάζοντας στον χαρακτήρα του. Σε κάθε περίπτωση, χαίρομαι αφάνταστα για την ευκαιρία που μου δίνεται να διερευνήσω εις βάθος τις διαστάσεις και την επιχειρηματολογία του τραγικού ποιητή στην Επίδαυρο με έναν θίασο Ελλήνων ηθοποιών».
Το σημείωμα του Ούλριχ Ράσε μεταφράστηκε από τα γερμανικά από τον Γιάννη Καλιφατίδη. Η παράσταση παρουσιάζεται στα ελληνικά, με ελληνικούς και αγγλικούς υπέρτιτλους. Τις φωτογραφίες πρόβας υπογράφει η Ελένη Κατρακαλίδη, τις φωτογραφίες της συνέντευξης Τύπου ο Θωμάς Δασκαλάκης και τις promo φωτογραφίες ο Ανδρέας Σιμόπουλος.
