Η Aaliyah Dana Haughton (16 Ιανουαρίου 1979 - 25 Αυγούστου 2001), γνωστή ως Aaliyah, ήταν Αμερικανίδα τραγουδίστρια, ηθοποιός και μοντέλο.
Γεννήθηκε στο Μπρούκλιν της Νέας Υόρκης και μεγάλωσε στο Ντιτρόιτ του Μίσιγκαν. Σε νεαρή ηλικία, εμφανίστηκε στην τηλεόραση, στο τηλεοπτικό πρόγραμμα Star Search, όπου τραγούδησε μαζί με την Gladys Knight.
Στην ηλικία των 12, υπέγραψε με τη δισκογραφική εταιρία Jive Records και τη Blackground Records, από το θείο της Barry Hankerson. Ο θείος της, τη σύστησε στον R. Kelly, ο οποίος έγινε μέντοράς της, καθώς και παραγωγός της πρώτης της δισκογραφικής δουλειάς Age Ain't Nothing but a Number.
Το άλμπουμ πούλησε τρία εκατομμύρια αντίτυπα στις Ηνωμένες Πολιτείες και έγινε διπλά πλατινένιο.
Μετά από ισχυρισμούς παράνομου γάμου με τον Kelly, η Aaliyah έληξε το συμβόλαιό της με την Jive και υπέγραψε με την Atlantic Records.
Για το δεύτερό της άλμπουμ η Aaliyah συνεργάστηκε με τον Timbaland και τη Missy Elliott. Το One in a Million πούλησε 3,7 εκατομμύρια αντίτυπα στις Ηνωμένες Πολιτείες και πάνω από 8 εκατομμύρια παγκοσμίως.
Το 2000 έκανε την πρώτη της κινηματογραφική εμφάνιση στην ταινία Ο Ρωμαίος Πρέπει Να Πεθάνει (Romeo Must Die).
Επίσης συμμετείχε και στο σάουντρακ της ταινίας με το "Try Again". To τραγούδι έφτασε στην κορυφή του Billboard Hot 100 και χάρισε στην Aaliyah μια υποψηφιότητα για Grammy Καλύτερης Γυναικείας R&B Ερμηνείας.
Αφού ολοκλήρωσε την ταινία Ο Ρωμαίος Πρέπει Να Πεθάνει, η Aaliyah γύρισε την ταινία Η Βασίλισσα των Καταραμένων (Queen of the Damned). Κυκλοφόρησε το τρίτο και τελευταίο στούντιο άλμπουμ της με τίτλο το όνομά της τον Ιούλιο του 2001.
Στις 25 Αυγούστου 2001, η Aaliyah μαζί με άλλα οκτώ άτομα σκοτώθηκε σε αεροπορικό δυστύχημα στις Μπαχάμες μετά την ολοκλήρωση των γυρισμάτων του βίντεο κλιπ "Rock the Boat". Από τότε, η μουσική της έχει γνωρίσει εμπορική επιτυχία με αρκετές μετά θάνατον κυκλοφορίες.
Με τις συνολικές πωλήσεις των άλμπουμ της να φτάνουν τα 24 με 32 εκατομμύρια αντίτυπα, η Aaliyah θεωρείται πως προσδιόρισε την R&B και Hip-hop μουσική, κερδίζοντας τον τίτλο "Πριγκίπισσα της R&B".
Η Aaliyah γεννήθηκε στις 16 Ιανουαρίου 1979 στο Μπρούκλιν της Νέας Υόρκης. Ήταν το δεύτερο και νεότερο παιδί της Diane και Michael Haughton. Από μικρή ηλικία έκανε μαθήματα φωνητικής και στην ηλικία των 5 ετών μαζί με την οικογένειά της μετακόμισαν στο Ντιτρόιτ του Μίσιγκαν.
Κέρδισε τον πρωταγωνιστικό ρόλο σε μια σχολική θεατρική παράσταση και από τότε αποφάσισε να γίνει τραγουδίστρια.
Η μητέρας της ήταν και αυτή τραγουδίστρια και ο θείος της Barry Hankerson, ήταν παντρεμένος με τη Gladys Knight.
Ως παιδί, η Aaliyah ταξίδευε με την Knight και έκανε δοκιμαστικά για διαφημιστικά και τηλεοπτικά προγράμματα και στην ηλικία των εννέα εμφανίστηκε στο Star Search. Αργότερα πέρασε από πολλές δισκογραφικές εταιρίες και εμφανίστηκε σε συναυλίες μαζί με την Knight.
Στην ηλικία των 12, η Aaliyah υπέγραψε στις δισκογραφικές εταιρίες Jive Records και Blackground Records.
Ο θείος της, τη σύστησε στον τραγουδιστή και παραγωγό R. Kelly, ο οποίος έγινε μέντοράς της καθώς και παραγωγός του πρώτου της άλμπουμ, το οποίο ηχογράφησε στην ηλικία των 14 χρόνων. Το άλμπουμ Age Ain't Nothing but a Number κυκλοφόρησε τον Ιούνιο του 1994 και πούλησε πάνω από 3 εκατομμύρια αντίτυπα στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Το πρώτο single από το άλμπουμ "Back & Forth" έφτασε στην κορυφή του Billboard Hot R&B/Hip-Hop Songs και παρέμεινε εκεί για τρεις εβδομάδες και έγινε χρυσό.
Το δεύτερο single "At Your Best (You Are Love)" έφτασε την 6η θέση του Billboard Hot 100 και έγινε επίσης χρυσό.Το ομότιτλο τραγούδι, "Age Ain't Nothing but a Number", έφτασε μέχρι 75η θέση του Billboard Hot 100. Επιπλέον, κυκλοφόρησε το τραγούδι "The Thing I Like" ως μέρος του σάουντρακ της ταινίας A Low Down Dirty Shame (1994).
Με την κυκλοφορία του Age Ain't Nothing but a Number, κυκλοφόρησαν φήμες για σχέση της Aaliyah με τον R. Kelly. Λίγο μετά έγινε λόγος για μυστικό γάμο. Το αμερικανικό περιοδικό Vibe δημοσιοποίησε μια ληξιαχρική πράξη γάμου, όπου πιστοποιούσε το γάμο τους, ο οποίος πραγματοποιήθηκε στις 31 Αυγούστου 1994. Ο γάμος φημολογείται ότι ακυρώθηκε το Φεβρουάριο του 1995 από τους γονείς της.
Το ζευγάρι αρνήθηκε τους ισχυρισμούς περί γάμου, δηλώνοντας ότι δεν παντρεύτηκαν ποτέ.
Το 1996, η Aaliyah έφυγε από την Jive Records και υπέγραψε με την Atlantic Records. Συνεργάστηκε με τους παραγωγούς Timbaland και Missy Elliott, που συνέβαλαν στο δεύτερο άλμπουμ της, One in a Million. To πρώτο single "If Your Girl Only Knew" παρέμεινε στην κορυφή του Billboard Hot R&B/Hip-Hop Songs για δύο εβδομάδες. Τα επόμενα single ήταν τα "Hot like Fire" and "4 Page Letter". Την επόμενη χρονιά συμμετείχε στο πρώτο άλμπουμ του Timbaland & Magoo με το τραγούδι "Up Jumps da Boogie". Το One in a Million έφτασε μέχρι την 18η θέση του Billboard 200 και πούλησε 3,7 εκατομμύρια αντίτυπα στις Ηνωμένες Πολιτείες και πάνω από 8 εκατομμύρια παγκοσμίως.
Το 1997 συμμετείχε στο σάουντρακ της ταινίας κινουμένων σχεδίων Αναστασία (Anastasia) με το τραγούδι "Journey to the Past" και κέρδισε μια υποψηφιότητα για Όσκαρ Καλύτερου Πρωτότυπου Τραγουδιού. Η Aaliyah ερμήνευσε το τραγούδι στην 70η Απονομή των Βραβείων της Ακαδημίας Κινηματογράφου και έγινε η νεότερη τραγουδίστρια που τραγούδησε ποτέ στη συγκεκριμένη εκδήλωση.
Την ίδια χρονιά έκλεισε συμφωνία με τον Tommy Hilfiger, να εμφανίζεται ως μοντέλο σε κάποιες επιδείξεις του οίκου μόδας. Το 1998 πραγματοποίησε άλλη μια συμμετοχή σε σάουντρακ, αυτή τη φορά στην ταινία Dr. Dolittle με το τραγούδι "Are You That Somebody?". Έφτασε στην 4η θέση του Billboard Hot 100 Airplay, στην 1η θέση του Billboard R&B/Hip-Hop Airplay Chart και στην 21η θέση του Billboard Hot 100.
Το 2000, η Aaliyah έκανε την πρώτη της κινηματογραφική εμφάνιση στην ταινία Ο Ρωμαίος Πρέπει Να Πεθάνει (Romeo Must Die) μαζί με τον Τζετ Λι. Η ταινία έκανε άνοιγμα 18,6 εκατομμύρια δολάρια στη δεύτερη θέση του box office.
Εκτός από τη συμμετοχή της στην ταινία, ανέλαβε χρέη executive producer για το σάουντρακ της ταινίας, συνεισφέροντας με τέσσερα τραγούδια.
Το "Try Again" ήταν το πρώτο τραγούδι που κυκλοφόρησε και έφτασε στην κορυφή του Billboard Hot 100, κάνοντας την Aaliyah την πρώτη καλλιτέχνιδα που φτάνει στην 1η θέση του chart, βασισμένο μόνο στο ραδιοφωνικό airplay.
Κέρδισε δύο βραβεία, Καλύτερο Βίντεο Κλιπ από Γυναίκα Καλλιτέχνη και Καλύτερο Βίντεο Κλιπ από Ταινία στα MTV Video Music Awards του 2000 και χάρισε στην Aaliyah μια υποψηφιότητα για Grammy Καλύτερης Γυναικείας R&B Ερμηνείας.
Το σάουντρακ πούλησε 1,5 εκατομμύρια αντίτυπα στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Μετά την ολοκλήρωση των γυρισμάτων για το Ο Ρωμαίος Πρέπει Να Πεθάνει, η Aaliyah ξεκίνησε να δουλεύει για τη δεύτερη συμμετοχή της στον κινηματογράφο με την ταινία Η Βασίλισσα των Καταραμένων (Queen of the Damned, 2002). Έπαιξε το ρόλο ενός βαμπίρ, της Βασίλισσας Ακάσα.
Είχε προγραμματίσει να συμμετάσχει στις δύο συνέχειες του The Matrix, The Matrix Reloaded και The Matrix Revolutions στο ρόλο της Ζι.
Τον Ιούλιο του 2001 κυκλοφόρησε το τρίτο στούντιο άλμπουμ της με τίτλο το όνομά της, Aaliyah, σε παραγωγή κυρίως του Timbaland. To άλμπουμ έκανε είσοδο στη 2η θέση του Billboard 200, πουλωντας 187.000 αντίτυπα την πρώτη εβδομάδα.
Το πρώτο single από το άλμπουμ, "We Need A Resolution" έφτασε στην 59η θέση του Billboard Hot 100.
Στις 25 Αυγούστου 2001, η Aaliyah και διάφορα μέλη της δισκογραφικής εταιρείας επιβιβάστηκαν σε ένα δίδυμο κινητήρων Cessna 402 Β (N8097W) στο Μαρς Χάρμπουρ, στις Μπαχάμες με προορισμό τη Φλόριντα μετά την ολοκλήρωση των γυρισμάτων του μουσικού βίντεο για το "Rock the Boat".
Η πτήση της ήταν προγραμματισμένη για την επόμενη ημέρα, αλλά αφού τα γυρίσματα τελείωσαν νωρίτερα, η Aaliyah και η συνοδεία της ήθελαν να επιστρέψουν στις Ηνωμένες Πολιτείες. Έτσι πήραν την απόφαση να φύγουν αμέσως. Ενάντια στις συμβουλές της χειριστών αποσκευών και του πιλότου, όλος ο εξοπλισμός του βίντεο κλιπ φορτώθηκε στο αεροπλάνο. Το γκρουπ δεν γνώριζε ότι το αεροπλάνο δεν ήταν σε θέση να κρατήσει το σύνολο του εξοπλισμού του Cessna 404 που είχαν αρχικά πετάξει. Ως εκ τούτου, το αεροσκάφος υπερέβαινε το συνήθες βάρος που προβλέπεται από την Cessna. Το αεροπλάνο συνετρίβη λίγο μετά την απογείωση, περίπου 200 πόδια (60 μ.) από το διάδρομο.
Η Aaliyah, ο πιλότος Luis Morales ΙΙΙ , οι κομμωτές Eric Forman, Anthony Dodd, ο σωματοφύλακας Scott Gallin, ο παραγωγός Douglas Kratz, o στιλίστας Christopher Maldonado και οι υπάλληλοι της Blackground Records Keith Wallace και Gina Smith σκοτώθηκαν.
Σύμφωνα με ευρήματα της έρευνας, που έγινε από ιατροδικαστή στις Μπαχάμες, η Aaliyah υπέστη "σοβαρά εγκαύματα και ένα χτύπημα στο κεφάλι", σε συνδυασμό με σοβαρό σοκ και αδύναμη καρδιά. Ο ιατροδικαστής θεώρησε ότι ακόμη και αν η Aaliyah είχε επιζήσει της συντριβής, η ανάρρωσή της θα ήταν πρακτικά αδύνατη λόγω της σοβαρότητας των τραυματισμών της. Το Εθνικό Συμβούλιο Ασφάλειας των Μεταφορών ανέφερε στην έκθεσή της ότι "το αεροπλάνο απογειώθηκε από το διάδρομο και στη συνέχεια έπεσε με το μπροστινό μέρος, προσκρούοντας σε μια λίμνη στη νότια πλευρά των αναχωρήσεων του διαδρόμου 27".
Επίσης, ανέφερε ότι ο πιλότος δεν είχε άδεια να πετάξει το συγκεκριμένο αεροπλάνο. Ο Μοράλες έλαβε ψευδώς την άδεια από την Ομοσπονδιακή Διοίκηση Αεροπορίας δείχνοντας εκατοντάδες ώρες πτήσης και μπορεί επίσης να παραποίησε τον αριθμό ωρών που είχε πετάξει, ώστε να πάρει τη δουλειά στο αεροδρόμιο Blackhawk International Airways. Επιπλέον, η αυτοψία που έγινε στον Μοράλες αποκάλυψε ίχνη κοκαΐνης και αλκοόλ στον οργανισμό του. Περαιτέρω έρευνες προσδιόρισαν ότι το αεροπλάνο ήταν υπερφορτωμένο και μετέφερε έναν επιβάτη παραπάνω από τον επιτρεπόμενο αριθμό.
Η κηδεία της Aaliyah πραγματοποιήθηκε στις 31 Αυγούστου 2001, στην Εκκλησία Saint Ignatius Loyola στη Νέα Υόρκη.
Το σώμα της ήταν σε ένα ασημένιο φέρετρο, μέσα σε μια γυάλινη νεκροφόρα που οδηγούνταν από άλογο.
Μεταξύ των παρισταμένων στην ιδιωτική τελετή ήταν οι Missy Elliott, Timbaland, Gladys Knight, Lil' Kim και Sean Comb.
Μετά την τελετή, 22 λευκά περιστέρια αφέθηκαν ελεύθερα για να συμβολίσουν κάθε έτος της ζωής της Aaliyah.
Θάφτηκε στο νεκροταφείο Ferncliff.
Μετά το ατύχημα η οικογένεια της Aaliyah κατέθεσε μήνυση για άδικο θάνατο, αλλά αργότερα έγινε εξώδικος διακανονισμός για άγνωστο ποσό.
Η εταιρία Barry & Sons, Inc, που ιδρύθηκε το 1992 για την ανάπτυξη, προώθηση και αξιοποίηση της Aaliyah καθώς και την επίβλεψη, παραγωγή και διανομή των δίσκων της και των μουσικών βίντεο, κατέθεσε μια ανεπιτυχή μήνυση στο Ανώτατο Δικαστήριο της Νέας Υόρκης εναντίον της εταιρίας Instict Productions LLC, που είχε προσληφθεί τον Αύγουστο του 2001 να παράγει το μουσικό βίντεο για το "Rock the Boat".
Η υπόθεση αυτή απορρίφθηκε λόγω του καταστατικού της Νέας Υόρκης για τον άδικο θάνατο, που επιτρέπει σε ορισμένα άτομα να ανακτήσουν ζημιές για άδικο θάνατο.
Την εβδομάδα μετά το θάνατο της Aaliyah, το τρίτο άλμπουμ της, ανέβηκε από την 19η θέση στην 1η στο Billboard 200.
Το "Rock the Boat" κυκλοφόρησε ως μεταθανάτιο single και έφτασε στην 14η θέση Billboard Hot 100 και στην 2η θέση του Billboard Hot R&B/Hip-Hop Songs.
Τα επόμενα δύο singles "More than a Woman" και "I Care 4 U" έφτασαν στο top 25 του Billboard 200.
Το άλμπουμ έγινε διπλά πλατινένιο και πούλησε πάνω από 2,6 εκατομμύρια αντίτυπα στις Ηνωμένες Πολιτείες και 13 εκατομμύρια παγκοσμίως.
Κέρδισε δύο βραβεία στα Αμερικανικά Μουσικά Βραβεία το 2002, Αγαπημένη Γυναίκα R&B Τραγουδίστρια και Aγαπημένο R&B/Soul Άλμπουμ.[44] Η δεύτερη και τελευταία της ταινία Η Βασίλισσα των Καταραμένων κυκλοφόρησε στους κινηματογράφους το Φεβρουάριο του 2002.
Ανέβηκε στην πρώτη θέση του box office με εισπράξεις 15,2 εκατομμύρια δολάρια το πρώτο σαββατοκύριακο.
Την πρώτη επέτειο του θανάτου της Aaliyah, πραγματοποιήθηκε αγρυπνία υπό το φως κεριών στην πλατεία Times Square της Νέας Υόρκης, όπου οι εκατομμύρια θαυμαστές της πραγματοποίησαν ενός λεπτού σιγή και ραδιοφωνικοί σταθμοί ανά τις Ηνωμένες Πολιτείες έπαιζαν τραγούδια της. Το Δεκέμβριο του 2002, μια συλλογή από ακυκλοφόρητο υλικό κυκλοφόρησε ως το πρώτο μεταθανάτιο άλμπουμ της Aaliyah, με τίτλο Ι Care 4 U. Έκανε το ντεμπούτο του στην 3η θέση του Billboard 200, πουλώντας 280.000 αντίτυπα την πρώτη εβδομάδα.Το πρώτο single "Miss You", έφτασε στην 3η θέση του Billboard Hot 100 και στην κορυφή του Billboard Hot R&B/Hip-Hop Songs.
Τον Αύγουστο του επόμενου έτους, ο οίκος μόδας Christian Dior δώρισε τα κέρδη από τις πωλήσεις προς τιμήν της Aaliyah.
Η Aaliyah είχε υπογράψει να εμφανιστεί σε διάφορες μελλοντικές ταινίες, συμπεριλαμβανομένων της ταινίας Honey (ο ρόλος τελικά κατέληξε στην Τζέσικα Άλμπα), Some Kind of Blue και το ριμέικ του Sparkle σε παραγωγή της Whitney Houston, το οποίο ακυρώθηκε μετά το θάνατο της Aaliyah.
Λίγο πριν το θάνατό της είχει γυρίσει μέρος του ρόλου της στο The Matrix Reloaded και είχει προγραμματίσει να εμφανιστεί στο The Matrix Revolutions στο ρόλο της Ζι.
Το ρόλο της πήρε η φίλη της, Nona Gaye.
Οι σκηνές της συμπερίλφθηκαν στη συλλογή Matrix Ultimate Collection. Το 2005 κυκλοφόρησε η δεύτερη συλλογή τραγουδιών, με τίτλο Ultimate Aaliyah. Το άλμπουμ ξεπερνούσε τις 3 ώρες στο σύνολό του και περιλάμβανε δύο CD με τις μεγαλύτερες επιτυχίες της και ένα DVD.
Η Aaliyah έχει πιστωθεί για τη βοήθεια της στον επαναπροσδιορισμό της R&B και της hip-hop στη δεκαετία του 1990, αφήνοντας ένα ανεξίτηλο αποτύπωμα στην μουσική βιομηχανία στο σύνολό της.
Συγκαταλέγεται ως μία από τους "πιο σημαντικούς καλλιτέχνες της R&B" κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1990, και το δεύτερο στούντιο άλμπουμ της One in a Million έγινε ένας από τους πλέον σημαίνοντες R&B δίσκους της δεκαετίας. Με πωλήσεις 8,1 εκατομμυρίων άλμπουμ στις Ηνωμένες Πολιτείες και 24 με 32 εκατομμύρια άλμπουμ παγκοσμίωςη Aaliyah έχει πάρει τον τίτλο "Πριγκίπισσα της R&B".
Στα MTV Video Music Awards το 2001 η Aaliyah τιμήθηκε από τους Janet Jackson, Timbaland, Ginuwine και τον αδερφό της Rashad.Το ίδιο έτος, η Διοίκηση Κοινωνικής Ασφάλισης των Ηνωμένων Πολιτειών κατέταξαν το όνομα Aaliyah ένα από τα 100 πιο δημοφιλή ονόματα για τα νεογέννητα κορίτσια.
Η Aaliyah συμπερίλφθηκε στη λίστα του VH1 ως μία από τις "Top 40 Γυναίκες της Βίντεο Εποχής» και «100 Πιο Σέξι Καλλιτέχνες». Το Δεκέμβριο του 2009, το περιοδικό Billboard κατέταξε την Aaliyah στην 70η θέση με τους κορυφαίους καλλιτέχνες της δεκαετίας, ενώ το τρίτο άλμπουμ Aaliyah κατετάγη στην 181η θέση των κορυφαίων 200 άλμπουμ της δεκαετίας.
