Ξεριζωμένοι βίαια από την πατρίδα, ο Νίκος, η αδελφή του και η μητέρα τους, ζουν σε μια βιομηχανική πόλη της Γερμανίας όπου βρίσκονται πολλοί έλληνες μετανάστες. Η οικογένεια, στην προσπάθειά της να επιβιώσει, παλεύει να αφήσει πίσω το χθες και να προσαρμοστεί σε μια διαφορετική αντίληψη ζωής και κοινωνικών συμβάσεων. Όμως η Ελλάδα και οι ανοιχτές πληγές της βρίσκονται παντού. Ο Νίκος εμπλέκεται άθελά του σε έναν ιστό από πολιτικές σκοπιμότητες και γίνεται μοχλός και θύμα σε ένα σκοτεινό ξεκαθάρισμα λογαριασμών. Αυτοί που μένουν πίσω μοιάζουν καθηλωμένοι στον ξένο τόπο.

Η Νίκη, της Λούλας Αναγνωστάκη, που γράφεται το 1978, σηματοδοτεί μια στροφή της μεγάλης Ελληνίδας συγγραφέως σε μια πιο ρεαλιστική γραφή, χωρίς όμως να «προδίδει» στο ελάχιστο το βαθύ ποιητικό βλέμμα που διατρέχει όλο της το έργο. Απογυμνωμένη από μελοδραματισμούς αλλά εμποτισμένη με την κατάρα της ελληνικής φυλής, τον εμφύλιο σπαραγμό, η Νίκη κάνει ένα τολμηρό και ψύχραιμο σχόλιο στα βαθιά ριζωμένα πολιτικά αδιέξοδα της πρόσφατης Ιστορίας μας. Η σκηνοθετική εμπειρία του Βίκτορα Αρδίττη και το εξαιρετικό επιτελείο των ηθοποιών της παράστασης θα υπηρετήσουν ένα από τα σημαντικότερα έργα του μεταπολεμικού ελληνικού θεάτρου.

Σημείωμα του σκηνοθέτη
Τόσο κοντά τόσο μακριά...
Πόσο κοντά, πόσο μακριά είναι τα χρόνια του ’50 και του ’60, όταν οι πληγές του Εμφυλίου ήταν ακόμη ανοιχτές; Πόσο κοντά, πόσο μακριά είναι τα χρόνια της μεταπολίτευσης; Πόσο κοντά, πόσο μακριά είναι τα βιώματα και οι εικόνες του κόσμου της μετανάστευσης, που δεν χωράει στον τόπο του και ξενιτεύεται;
Η Νίκη της Λούλας Αναγνωστάκη διατρέχει τον χρόνο για να αποδειχτεί εμβληματικό έργο της νεοελληνικής συνείδησης. Μια οικογένεια δίχως αγάπη, Έλληνες που μεταφέρουν παλιές ιστορίες εμφύλιας διαμάχης στη μυθική Γερμανία της μετανάστευσης, ζουληγμένοι “ήρωες” που αναζητούν την κίνηση για να καταλήξουν στην καθήλωση. “Άλλος τόπος δεν υπάρχει… στις φυλακές ο κόσμος όλος”.
Για την τωρινή παράσταση της Νίκης, σχεδόν τριανταπέντε χρόνια μετά το πρώτο της ανέβασμα στο Θέατρο Τέχνης, ξεκινήσαμε από μια αναλυτική διερεύνηση των προσώπων, των σχέσεων και των καταστάσεων για να “ανοίξουμε” το έργο σε διαστάσεις του, κρυφές και ποιητικές, που το κάνουν απελπιστικά ενεργό στο σήμερα. Πόσο διαφορετικά πρέπει και μπορεί να ανέβει σήμερα η Αναγνωστάκη; Πόσες νέες δυνατότητες βρίσκει αυτή η μεγάλη ευρωπαϊκή φωνή με τα εργαλεία και την εκφραστικότητα του σημερινού θεάτρου; Γιατί σήμερα νιώθουμε και διαβάζουμε αλλιώς τη Νίκη: ούτε έργο με θέση και κοινωνιολογία, ούτε εσωστρεφές έργο άχρονης ποιητικής ασάφειας. Αλλά μια τολμηρή οντολογική δραματουργία “δίχως αίτιο και αιτιατό”, με πίκρα και χιούμορ, με το μελόδραμα “καδραρισμένο”. Την παράσταση σημαδεύει, ακόμη, μια θεατρική σκυταλοδρομία ανάμεσα στη Ρένη Πιττακή, Βάσω στο πρώτο ανέβασμα του έργου, και στη Μαρία Κεχαγιόγλου, Βάσω στο τωρινό. Και το ζεϊμπέκικο πριν από το φονικό μπορεί να μείνει μετέωρο…
Ίσως στο θέατρο της Ελλάδας της κρίσης, στο κολασμένο κέντρο αυτής της πόλης με τους εγκλωβισμένους ξένους, να έχει ακόμη κάποιο νόημα να συνευρεθούμε για να οξύνουμε το αυτί μας, τις αισθήσεις μας και την κρίση μας.

Βίκτωρ Αρδίττης
Νοέμβριος 2011