Αναζήτηση
Η νέα κινηματογραφική μεταφορά της «Οδύσσειας» από τον Κρίστοφερ Νόλαν έχει εξελιχθεί σε ένα από τα μεγαλύτερα κινηματογραφικά γεγονότα της χρονιάς. Η ταινία σημειώνει ήδη μεγάλη εμπορική επιτυχία διεθνώς, ωστόσο στην Ελλάδα έχει ανοίξει μια ευρύτερη συζήτηση που ξεπερνά τα όρια του κινηματογράφου και αγγίζει ζητήματα ιστορίας, πολιτιστικής ταυτότητας και καλλιτεχνικής ελευθερίας.
Δεν είναι άλλωστε η πρώτη φορά που οι Έλληνες αντιμετωπίζουν με ιδιαίτερη ευαισθησία μια νέα προσέγγιση της ομηρικής παράδοσης. Από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, πρόσωπα όπως η Ωραία Ελένη, ο Οδυσσέας ή η Σπάρτη εξακολουθούν να αποτελούν κομμάτι της συλλογικής μνήμης και της πολιτιστικής κληρονομιάς της χώρας.
Στην ταινία, ο Ματ Ντέιμον υποδύεται τον Οδυσσέα, ακολουθώντας τη γνωστή αφήγηση της δεκαετούς επιστροφής του στην Ιθάκη μετά τον Τρωικό Πόλεμο. Στην πορεία έρχεται αντιμέτωπος με θεούς, τέρατα και αμέτρητες δοκιμασίες, μέχρι να επιστρέψει στο βασίλειό του και να διεκδικήσει ξανά τη θέση του δίπλα στην Πηνελόπη.
Σημαντικό μέρος των γυρισμάτων πραγματοποιήθηκε στην Ελλάδα, με την παραγωγή να αξιοποιεί μερικούς από τους πιο εμβληματικούς αρχαιολογικούς και φυσικούς χώρους της χώρας. Ανάμεσά τους βρίσκονται το Ανάκτορο του Νέστορα στην Πύλο, η παραλία της Βοϊδοκοιλιάς, το Κάστρο της Μεθώνης και ο Ακροκόρινθος.
Η παρουσία της παραγωγής θεωρήθηκε σημαντική τόσο για τη διεθνή προβολή της Ελλάδας όσο και για την ενίσχυση του κινηματογραφικού τουρισμού. Παράλληλα, υπενθύμισε ότι το ομηρικό έπος εξακολουθεί να εμπνέει δημιουργούς σχεδόν 3.000 χρόνια μετά τη σύνθεσή του.
Η παραγωγή, συνολικού προϋπολογισμού περίπου 250 εκατ. ευρώ, έλαβε επιδότηση ύψους 6,5 εκατ. ευρώ από το ελληνικό πρόγραμμα ενίσχυσης οπτικοακουστικών παραγωγών, το οποίο εφαρμόζεται από το 2017 για την προσέλκυση διεθνών γυρισμάτων.
Η μεγαλύτερη συζήτηση, ωστόσο, προκλήθηκε από την επιλογή της βραβευμένης με Όσκαρ Λουπίτα Νιόνγκο για τον ρόλο της Ωραίας Ελένης, της γυναίκας της οποίας η αρπαγή από τον Πάρη αποτέλεσε την αφορμή για τον Τρωικό Πόλεμο.
Το θέμα πήρε γρήγορα διεθνείς διαστάσεις, όταν ο Έλον Μασκ επιτέθηκε δημόσια στον Κρίστοφερ Νόλαν μέσω ανάρτησής του στην πλατφόρμα Χ, κατηγορώντας τον ότι αλλοίωσε το έργο του Ομήρου προκειμένου να συμμορφωθεί με τη λεγόμενη «woke» κουλτούρα και να αυξήσει τις πιθανότητες διάκρισης στα Όσκαρ.
Στην Ελλάδα, η επιλογή δίχασε ιστορικούς, πανεπιστημιακούς, σκηνοθέτες και κριτικούς κινηματογράφου.
Όσοι υπερασπίζονται την απόφαση υποστηρίζουν ότι τα ομηρικά έπη αποτελούν παγκόσμια πολιτιστική κληρονομιά και πως κάθε δημιουργός έχει το δικαίωμα να τα προσεγγίσει με τον δικό του καλλιτεχνικό τρόπο. Υπενθυμίζουν, μάλιστα, ότι πρόκειται για μυθολογικά πρόσωπα και όχι για ιστορικές βιογραφίες.
Από την άλλη πλευρά, οι επικριτές επισημαίνουν ότι, αν και ο Όμηρος δεν περιγράφει αναλυτικά την εξωτερική εμφάνιση της Ελένης, χρησιμοποιεί χαρακτηρισμούς όπως «καλλίκομος», «καλλιπάρειος» και «τανύπεπλος», ενώ η μοναδική σαφής σωματική αναφορά είναι τα περίφημα «λευκώλενα» χέρια της. Κατά την άποψή τους, η επιλογή της ηθοποιού δεν συμβαδίζει με την εικόνα που έχει διαμορφωθεί μέσα από την αρχαία ελληνική παράδοση.
Το κόμμα Νίκη άσκησε έντονη κριτική τόσο για την επιλογή της Λουπίτα Νιόνγκο όσο και για τη χρηματοδότηση της παραγωγής από το ελληνικό Δημόσιο.
Ο πρόεδρος του κόμματος, Δημήτρης Νατσιός, έκανε λόγο για προσπάθεια επιβολής μιας «woke ιδεολογίας» εις βάρος της ελληνικής ιστορίας και της εθνικής ταυτότητας, υποστηρίζοντας ότι οι Έλληνες φορολογούμενοι χρηματοδοτούν μια παραγωγή που παραποιεί την πολιτιστική τους κληρονομιά.
Αντίθετη θέση εξέφρασε η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, η οποία υπογράμμισε ότι δεν αποτελεί αρμοδιότητα του κράτους να παρεμβαίνει στις καλλιτεχνικές επιλογές ενός δημιουργού.
«Δεν είναι δουλειά της Πολιτείας να υποδεικνύει σε έναν σκηνοθέτη πώς θα ερμηνεύσει έναν μύθο. Θα συζητούσαμε σοβαρά αν το κράτος έπρεπε να λογοκρίνει τον Κρίστοφερ Νόλαν;» ανέφερε χαρακτηριστικά.
Από την πλευρά του, ο υπουργός Υγείας Άδωνις Γεωργιάδης δήλωσε ότι δεν διαφωνεί με την κρατική χρηματοδότηση της παραγωγής, παραδέχθηκε όμως ότι δυσκολεύεται να κατανοήσει ορισμένες από τις επιλογές του σκηνοθέτη.
Ένα ακόμη ζήτημα που απασχόλησε τον δημόσιο διάλογο είναι η παντελής απουσία Ελλήνων ηθοποιών από το καστ της ταινίας.
Η ιστοσελίδα της ελληνικής διασποράς Greek City Times δημοσίευσε ανοικτή επιστολή προς τους συντελεστές της παραγωγής, επισημαίνοντας ότι η Ελλάδα δεν αποτελεί απλώς το σκηνικό της αρχαιότητας, αλλά μια σύγχρονη χώρα με ζωντανό πολιτισμό και καλλιτέχνες που θα μπορούσαν να συμμετέχουν σε μια τόσο εμβληματική παραγωγή.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο εκτελεστικός διευθυντής του Hellenic American Leadership Council, Έντι Ζεμενίδης, ο οποίος χαρακτήρισε την απουσία Ελλήνων ηθοποιών «χαμένη ευκαιρία» για τον Κρίστοφερ Νόλαν.
Ανάλογο προβληματισμό διατύπωσαν τόσο το ελληνικό περιοδικό Lifo, με το ερώτημα «Ο Όμηρος ανήκει σε όλους, αλλά γιατί οι Έλληνες λείπουν από την “Οδύσσεια” του Νόλαν;», όσο και η βρετανική εφημερίδα The Guardian, η οποία σχολίασε ότι μια ταινία βασισμένη στο σημαντικότερο ελληνικό έπος δεν περιλαμβάνει ούτε έναν Έλληνα ηθοποιό.
Παρά την έντονη δημόσια αντιπαράθεση, όλα δείχνουν ότι η «Οδύσσεια» θα αποτελέσει μία από τις μεγαλύτερες κινηματογραφικές επιτυχίες της χρονιάς. Στην Ελλάδα, οι πρώτες προβολές πραγματοποιήθηκαν με κατάμεστες αίθουσες, ενώ το ενδιαφέρον για την ταινία αναζωπύρωσε και τη ζήτηση για το ομηρικό έπος στα βιβλιοπωλεία, με πολλούς αναγνώστες να επιστρέφουν στο πρωτότυπο έργο του Ομήρου.
Με πληροφορίες από Politico
